Reklam
Reklam
$ DOLAR → Alış: 5,75 / Satış: 5,77
€ EURO → Alış: 6,36 / Satış: 6,39

Bizde 1 Mayıs ve İşçi Hareketlerinin Mâzisi

Bizde 1 Mayıs ve İşçi Hareketlerinin Mâzisi
  • 01.05.2017
  • 1.004 kez okundu
Reklam

Türkiye Gazetesi yazarlarından Prof.Dr.Ekrem Buğra Ekinci bugün kü yazısında ‘Bizde 1 Mayıs ve İşçi Hareketlerinin Mâzisi’ni kaleme aldı.

Bizde 1 Mayıs ve İşçi Hareketlerinin Mâzisi…

“İŞÇİNİN ÜCRETİNİ, ALIN TERİ KURUMADAN VERİNİZ!”

Kanuni Sultan Süleyman, Süleymaniye inşaatında çalışan işçilerin ücretinin günlük olarak verilmesini emretmişti. Hatta bunun için inşaatın ortasına bir ‘Hesap Çadırı’ kurulmuştu.

İşçi sınıfının ortaya çıkışı, Avrupa’da sanayi inkılabı sonrasına rastlar. Artık pahalıya gelen kölelik kaldırılarak, yerine boğaz tokluğuna çalışan her yaşta işçiler sınıfı doğdu. Sanayi şehirlerinin varoşlarında en fena şartlarda yaşayan, mutsuz ve hınç dolu bu topluluk; Avrupa’da sosyal ve siyasî hayatın gidişini değiştirdi. Fransa’da krallığı yıkıp cumhuriyeti doğuran 1848 ayaklanmaları, işçi hakları sebebiyle doğdu. Bu vasatta doğan sosyalizm, dünyanın korkulu rüyası oldu. Bu kâbusun içine düşmekten korkan kapitalist ülkeler, işçilere daha fazla haklar verdiler. Böylece sosyal devlet prensibi doğdu.

Bu el yanmaz!

Osmanlı Devleti, bir sanayi ülkesi olmadığı için, işçi sınıfı ve işçi hareketlerine de yabancı idi. İslâm-Türk kültüründe işçi-işveren münasebetleri, güçlü bir dinî/ahlâkî esas üzerine oturtulmuştu. İmam Gazâlî hazretleri, 5 tane maişet yolu sayar: Cihad, ticaret, ziraat, sanat ve hizmet. İslâmiyet, insanların birbirine muhtaç yaratıldığını; insanın, kendi elinin emeğinden daha temiz bir kazanç elde edemediğini söyler. Resûlullah aleyhisselâm, kazma elinde toprak kazarak nafakasını kazanan Muaz’ın nasırlı elini tutarak “Bu eli, Cehennem yakmaz!” buyurmuştur.
İşçinin hıyânet etmeden çalışması istenir. Hazret-i Zekeriya duvar ustası idi. Bir gün öğle yemeği yerken kendisine verilen selâmı yemekten sonra almış; sebebini de şöyle izah etmişti. “Cevap verseydim, yemeği paylaşmam gerekirdi. Karnım doymayınca, söz verdiğim şekilde çalışamazdım. Bu da hıyânet olurdu.”
Resûlullah, “İşçileriniz, kardeşlerinizdir. Yediklerinizden yedirin. Takatin üzerinde iş vermeyin. Zor bir iş ise, siz de yardım edin. İşçinin ücretini alın teri kurumadan verin. İşçisinin ücretini vermeyen, kıyamette beni hasım olarak bulacaktır” buyurur. Önceki ümmetlerden, işçisi ücretini almadan giden birisi övülür. Zira o parayla koyun alıp çoğaltmış; yıllar sonra çıkagelen işçisinin önüne bir sürü katmıştı.
Kur’an-ı kerim, güçlü ve emin olmayı, işçide aranan 2 hususiyet olarak sayar. Nitekim Medyenli kız, babasına genç Hazret-i Musa’yı bu vasıfları sebebiyle tavsiye etmiş; 10 sene kâhya olarak hizmet eden Hazret-i Musa, güzel bir ücretle ayrılmış; patronun akıllı kızıyla evlenmişti. Bu kız, dünya tarihinde en ferâsetli üç kişiden biri sayılır. Diğerleri Hazret-i Yusuf’u köle pazarında satın alan Mısırlı kadıncağız ve Hazret-i Ömer’i yerine halife tayin eden Hazret-i Ebu Bekr’dir.


Hesap Çadırı

Osmanlılarda; mesai saatleri belli nizama bağlanmıştır. Daha kısası kararlaştırılmamışsa, gün doğumundan, gün batımına kadar çalışılır. Namaz, yemek ve istirahat için mola verilir. Sultan II. Bayezid’in ihtisab (belediye) kanununda, işçilerin ücreti, yaza ve kışa göre ayrıdır. Zira günlerin uzunluğu farklıdır.
İngiltere’den sonra tarihte bilinen ilk toplu sözleşme de 1776’da Kütahya’da imzalanmıştır. Fincancı esnafının her gün imal edeceği muayyen sayıdaki fincan mukabili alacağı ücret tesbit edilmiştir.
Kanuni Sultan Süleyman, Süleymaniye inşaatında çalışan işçilerin ücretinin günlük olarak verilmesini emretmişti. Hatta bunun için inşaatın ortasına bir ‘Hesap Çadırı’ kurulmuştu. Sonradan bu çadırın yerine bu hatırayı yaşatmak adına Çadır Çeşmesi yaptırılmıştır.
İslâm ekonomik nizâmı, sosyal adalet üzerine kurulmuştur. Ferdî teşebbüse, herkesin meşru dairede dilediği işi yapmasına imkân verir; herkesin çalıştığına erişeceğini söyler. Alın teri ile elde edilen bir kazanca kimse müdahale edemez. Tasarruf ve mülkiyet hakkı vardır. Kimse kimsenin malına el uzatamaz. Bu ekonomik nizamın prensipleri, hür dünya ülkelerinde tatbik edilen liberal ekonomik sisteme yakındır. Ancak başıboş bir liberalizm de değildir. Üretimde mümkün olduğunca hususî teşebbüsü; millî gelirin ferdlere taksiminde de sosyal adaleti esas alır.
Liberal Batı ülkelerinde kapitalizmin mahzurlarını gidermek ve sosyalizm tehlikesini bertaraf etmek maksadıyla XIX. asrın sonlarında birer emniyet supabı olarak benimsenen sendika ve grev hakkı ile kıdem ve fesih tazminatları, şer’î hukukun hizmet akdi hükümlerine uymaz. Hizmet akdi, karşılıklı rızâ ile muayyen müddet için kurulur. Yine karşılıklı rızâ ile veya müddet yahud iş tamamlanınca sona erer. İşçinin sözleşilen ücretten; işverenin de konuşulan hizmetten başka talebi olamaz. Çalışma saatleri ve işçiye verilecek yemek gibi hususlar da örfe göre tayin olunur.

Amele Bayramı

Osmanlı Devleti yüzünü Batı’ya çevirdiği Tanzimat hareketinden sonra, sanayileşmenin de zaruri neticesi olan ilk işçi hareketleriyle tanıştı. Bunlar, makineleşmeye karşı mukavemetten kaynaklanıyordu. 1851’de bugün Bulgaristan’daki Samakov’da kurulan mekanik tarağa, çoğu kadın olan dokuma işçileri saldırdı; tarağı kullanmama sözü üzerine geri çekildiler. Bu, bizdeki ilk işçi hareketidir.
Osmanlı Devleti’nde 1871 yılında fakir işçilere yardım maksadıyla amele cemiyetleri kurulmaya başlandı. 1872 yılından itibaren de grevlere rastlanmaktadır. İlki tersanede yapılmıştır. O zaman İstanbul’da 50 bin işçi vardı. Ancak bu grevler, daha ziyade ücretlerin zamanında ödenmemesi gibi sebeplere dayanan mukavemet hareketleri idi. 1894’de bir grup Tophane işçisi gizlice Amele-i Osmanî Cemiyeti’ni kurdu ise de, teşkilat dağıtıldı.
II. Meşrutiyet’in hemen ardından işçi grevleri bütün yurda yayıldı ve yabancı sermayeyi ürkütmemek için 1909’da Tâtil-i Eşgâl Kanunu çıkarılarak işçilerin çalışma saatleri tanzim olundu. 1912’den itibaren cemiyetler kanunu çerçevesinde sendikalar kurulmaya başlandı. Ancak İttihatçı hükûmet, Balkan Harbi bahanesiyle, bütün işçi hareketlerini yasakladı.
Osmanlı Devleti’nde ilk ‘Amele Bayramı’, 1 Mayıs 1909’da Selânik’te kutlandı. 1912’de İstanbul Pangaltı’ndaki Belvü Bahçesi’nde bir kutlama yapıldı. İlk sosyalistlerden İştirakçi Hilmi’nin liderliğindeki Türkiye Sosyalist Fırkası, 1 Mayıs 1921’de umumi grev yaptı. İşgal altındaki İstanbul’da trenler, tramvaylar, vapurlar çalışmadı. Fırkanın Bâbıâli Caddesi’ndeki merkezine kırmızı bayrak çekildi, sabahtan akşama kadar Beynelmilel Marşı çalındı.
Tek Parti devrindeki kötü ekonomik şartlar sebebiyle, grevler çığ gibi büyüdü. Hükûmet, 1933’de grev ve işçi hareketlerini yasakladı; aksine davrananlara ağır cezalar getirildi. 1 Mayıs’ın kutlanması da bu çerçevede menedildi. 1950’den itibaren işçi haklarında iyileşme başladı. 27 Mayıs darbesinden sonra 1 Mayıs tatil olmaktan çıktı; 1979’da da asayiş mülahazasıyla yasaklandı. 2008’de tekrar resmî tatil oldu.
Dünyanın hemen her yerinde İşçi Bayramı kabul edilen bu gün, 1 Mayıs 1856’da Avustralya’nın Melbourne şehrinde taş işçilerinin 8 saatlik mesai talebiyle parlamentoya yürüyüşüne dayanır. Günümüzde sol hareketin bir gövde gösterisi hâlini almıştır.

 

KAYNAK

http://www.turkiyegazetesi.com.tr/yazarlar/prof-dr-ekrem-bugra-ekinci/596600.aspx

 

Etiketler: / /

AKM’de düzenlenen TÜGVA Sakarya 2. Genel Kurulu Toplantısına katılan Başkan Yüce, “Sorumluluklarınız büyük, yükünüz ağır. Bunun bilincinde olan nesillerin yetişmesi,...
Sakaryalı Öğretmenin Dünya Çapında Büyük Başarısı
Zübeyde Hanım Ortaokulu anasınıfı öğretmeni Elem Göktaş, her yıl yaptığı farklı projeler ve eğitimde kullandığı yeni yaklaşımlar ile Hindistan merkezli...
Potada U15 Turnuvası
30 Ağustos Zafer Bayramı kapsamında Sakarya Antspor Organizasyon Spor Kulübünün ev sahipliğinde düzenlenen VICTORY GAMES U15 Bayan Basketbol Turnuvası sona...
AK Parti İl Başkanı TEVER’den İlçemizde Hacı ziyareti…
AK Parti İl Başkanı Yunus TEVER ilçemizde Hac ibadetini yerine getiren İlçe Başkanı Ali Başar Ve Meclis Üyesi Veysel Ünlü’yü...
SUBÜ, GÜNEY KORE İŞBİRLİĞİ BAŞLIYOR
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Sarıbıyık, Güney Kore’de akademik işbirliğine yönelik protokoller imzaladı. Güney Kore ile akademik...
AK Parti’nin 18’nci yıl dönümü Sakarya’da coşkuyla kutlandı.
 AK Parti Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan telefon ile canlı bağlantı ile kutlamalara katıldı. AK Parti’nin 18’nci yıl...
Sakarya Barosu Kadın Hakları Merkezinden Açıklama
Sakarya Barosu Kadın Hakları Merkezi, Konya ve Kırıkkale’deki kadın cinayetleri ile ilgili basın açıklaması yayımladı. Kadın Hakları Merkezi adına, Merkez...
Geleceğin Dilinde Geleceğimize Doğru Bir Başlangıç
2023 Eğitim Vizyonunun genel hedefleri arasında olan “Eğitimde Dijital Dönüşüm” sürecinin çalışmaları tüm hızıyla devam ediyor. Sakarya İl Milli Eğitim...
Eli öpülesi yaşlılara destek Büyükşehirden
Yaşlı Destek Merkezi 65 yaş üstü vatandaşlara yönelik çalışmalarını sürdürüyor. Bakacak kimsesi olmayan, gelir durumu yetersiz yaşlılara ev temizlikleri, kişisel...
Vali Nayir’den Goodyear Fabrikasına Ziyaret
Vali Ahmet Hamdi Nayir, sanayi kuruluşlarını yakından tanımak amacıyla gerçekleştirdiği ziyaretler kapsamında bu hafta Arifiye İlçesinde bulunan Goodyear Lastikleri T....
Ali İhsan Yavuz, “AK Parti  bir dava hareketidir.”
AK Parti Adapazarı İlçe Teşkilatında konuşan AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Ali İhsan Yavuz, “AK Parti siyasi parti olmanın ötesindedir,...
Altyapı öğrencileri çalışmalarına başladı
Büyükşehir Belediyesi Basketbol Altyapı Takımlarında genç yetenekler çalışmalarına devam ediyor. Altyapı eğitmenleri tarafından çalışmalarına devam eden genç yetenekler gençler, yıldızlar...
BAYRAK, ‘ACELE EDİN 0,99 FAİZ ORANLI KONUT KREDİSİ SONA EREBİLİR’
Sakarya Müteahhitler Birliği Başkanı Murat Bayrak’tan kritik açıklama. Bayrak Devlet desteğiyle verilen 0,99 oranlı konut kredilerinin sona erebileceğini söyledi. Geçtiğimiz...
Büyükşehir Belediyesi Hayvana verdiği değeri bir kez daha gösterdi
Büyükşehir Belediyesi Veteriner Hizmetleri Şube Müdürlüğü, Kurban Bayramı’nın ikinci gecesi işkence gören ve vücudunda kırıklar oluşan köpeğin bakımlarını yaparak iyileştirdi....
SGM ve Engelsiz Kafe erasmus öğrencilerini ağırladı
Büyükşehir Belediyesi Engelli Hizmetleri Şube Müdürlüğü yeni bir sosyal sorumluluk projesine katkıda bulundu. ‘Hayaller Engel Tanımaz’ adlı projede 6 ülkeden...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ